Η Αθήνα είναι μια πόλη-ιδέα, συνυφασμένη με τον μύθο της. Είναι όμως ταυτόχρονα μια βιωμένη εμπειρία, όχι μόνο για τους κατοίκους της αλλά και για ένα πολύ μεγαλύτερο τμήμα του πληθυσμού που είχε κάποτε ή διατηρεί σταθερά μια κάποια σχέση με αυτήν. Εξάλλου σε μια χώρα σαν την Ελλάδα, όπου σχεδόν ο μισός πληθυσμός συγκεντρώνεται στην πρωτεύουσα, το μητροπολιτικό κέντρο αφήνει αναπόφευκτα το αποτύπωμά του στη ζωή και τις αντιλήψεις των ανθρώπων.
Ταυτόχρονα, όπως κάθε μητροπολιτική νησίδα στον σύγχρονο διασυνδεδεμένο κόσμο μας, η Αθήνα μετασχηματίζεται μέσα από τις αντιθέσεις της. Είναι μια πόλη που εκτείνεται πολύ πέρα από τα όρια του ομώνυμου Δήμου ή του πολεοδομικού συγκροτήματος, αλλά επίσης μια πόλη όπου η δυσφορία συνυπάρχει με τη γοητεία, το χάος με την τάξη. Εν τέλει, συνεχίζει να προσελκύει ανθρώπους παρά τα προβλήματα αλλά και να διαμορφώνει μια σχέση «εξαναγκαστικής αγάπης» με όσους την έχουν επιλέξει ή βρέθηκαν να ζουν σε αυτήν.
Υπό αυτό το πρίσμα μπορούμε να προσεγγίσουμε ορισμένα βασικά ευρήματα από την έρευνα της Metron Analysis που παρουσιάστηκε στο εξαιρετικά ενδιαφέρον συνέδριο του Βήματος με τον εύγλωττο τίτλο «Διάλογοι για την Αθήνα: Από τον μύθο στη σύγχρονη πόλη». Ασφαλώς, η έρευνα εστιάζει στο παρόν της πόλης, το οποίο βέβαια δεν ξεφεύγει από τη βαρυτική τροχιά της μυθολογίας της. Εστιάζει όμως επίσης στις αντιλήψεις και στην εικόνα που έχουν για την Αθήνα όχι μόνο οι κάτοικοί της αλλά και οι κάτοικοι της υπόλοιπης χώρας, ακριβώς λόγω της ευρύτερης εμβέλειας που έχει.
Μία πρώτη παρατήρηση είναι η σχετική ασυμμετρία των αντιλήψεων, που υποδεικνύει μια μεγαλύτερη επιβάρυνση της ζωής στη μητρόπολη. Έτσι, για παράδειγμα, στο σύνολο του πληθυσμού θεωρείται ότι οι συνθήκες ζωής στον τόπο όπου ζει ο καθένας και η καθεμιά παραμένουν ίδιες (36%) ή και χειροτερεύουν (40%) παρά ότι βελτιώνονται (24%) τα τελευταία χρόνια – πράγμα εύλογο ίσως σε μια εποχή επάλληλων κρίσεων και αβεβαιότητας. Όμως, για τους κατοίκους της μητροπολιτικής περιοχής της Αθήνας, που συμβατικά εδώ καταλαμβάνει ολόκληρη την Αττική, η αίσθηση επιδείνωσης είναι ακόμη εντονότερη, και αντίστροφα λιγότερο ισχυρή η αίσθηση βελτίωσης (ΓΡΑΦΗΜΑ 1).
ΓΡΑΦΗΜΑ 1
Αν εστιάσουμε, τώρα, ειδικότερα στην Αθήνα μπορούμε να διαχωρίσουμε τις πτυχές εκείνες στις οποίες αποδίδεται συνήθως θετικό ή αρνητικό πρόσημο και να δούμε πώς αξιολογούνται. Οι ερωτώμενοι/ες κλήθηκαν να βαθμολογήσουν τα χαρακτηριστικά αυτά σε μία κλίμακα από το 1 έως το 10 (όπου το 1 σημαίνει ότι δεν ταιριάζει καθόλου στην Αθήνα και 10 ότι ταιριάζει απόλυτα) προκειμένου να διακρίνουμε ποια χαρακτηριστικά πιστώνονται στην πόλη ως περισσότερο θετικά και ποια τής χρεώνονται ως περισσότερο αρνητικά.
Σε ό,τι αφορά τις θετικές πτυχές, ο Μύθος κυριαρχεί: το 85% συμφωνεί σε μεγάλο βαθμό (θέσεις 7 έως 10 στην κλίμακα) ότι ο Πολιτισμός και η Ιστορία είναι το χαρακτηριστικό που ταιριάζει πιο πολύ στην Αθήνα. Ακολουθεί όμως και η σύγχρονη όψη της: η Κοινωνική ζωή για το 76% και οι Ευκαιρίες εκπαίδευσης και εργασίας για το 73% αποτελούν επίσης χαρακτηριστικά μιας μητρόπολης που ποτέ δεν κοιμάται και που μπορεί ακόμη να ανοίγει ορίζοντες ζωής. Ωστόσο, εντυπωσιακά χαμηλά βρίσκεται στην κατάταξη αυτή η Ποιότητα ζωής, που μόνο το 25% θεωρεί ότι ανταποκρίνεται στη ζωή στην Αθήνα, στοιχείο που αξίζει να συγκρατήσουμε για τη συνέχεια. Μάλιστα, οι απαντήσεις τόσο των κατοίκων της Αττικής όσο και των υπόλοιπων περιοχών της χώρας δεν εμφανίζουν εδώ ουσιώδεις διαφοροποιήσεις (ΓΡΑΦΗΜΑ 2 και 3).
ΓΡΑΦΗΜΑ 2
ΓΡΑΦΗΜΑ 3
Στους αντίποδες, οι αρνητικές πτυχές της αθηναϊκής μητρόπολης αφορούν ως επί το πλείστον αντικειμενικές διαστάσεις: Ανασφάλεια και εγκληματικότητα (62%), Επιδείνωση του φυσικού περιβάλλοντος αν συνυπολογίσουμε τις επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης και των πυρκαγιών που έχουν αποψιλώσει τα περιαστικά δάση (60%), και έπονται το κόστος ζωής και στέγασης, οι μετακινήσεις, ο υπερτουρισμός κ.ο.κ. Όλες αυτές οι διαστάσεις, όμως, συντείνουν στην ανάδειξη μιας υποκειμενικής παραμέτρου στην κορυφή της κατάταξης: το 66% θεωρεί ότι, πάνω από όλα, το αρνητικό χαρακτηριστικό που αποδίδεται στην Αθήνα είναι το Άγχος και η ψυχική επιβάρυνση που προκαλεί (ΓΡΑΦΗΜΑ 4). Μάλιστα, σε όλες αυτές τις διαστάσεις οι απαντήσεις των κατοίκων της Αττικής είναι εντονότερα αρνητικά φορτισμένες απ’ ό,τι των κατοίκων της υπόλοιπης χώρας. Η διαφοροποίηση αυτή είναι μια σαφής ένδειξη ότι η βιωμένη εμπειρία της πόλης είναι ακόμη πιο επιβαρυντική (ΓΡΑΦΗΜΑ 5).
ΓΡΑΦΗΜΑ 4
ΓΡΑΦΗΜΑ 5
Συνυπολογίζοντας όλα αυτά, μοιάζει τελικά λογικό το εύρημα ότι η πόλη-ιδέα της Αθήνας θεωρείται πως απέχει από την αντίστοιχη «ιδέα» μιας ευρωπαϊκής πόλης, όπως και αν την αντιλαμβάνεται κανείς σήμερα. Περίπου 1 στους 3 θεωρεί ότι δεν έχει τίποτα να ζηλέψει, όμως οι υπόλοιποι 2 στους 3 πιστεύουν ότι η Αθήνα απέχει ακόμη πολύ από άλλες ευρωπαϊκές πόλεις – πράγμα που πιστεύουν περισσότερο οι κάτοικοί της (ΓΡΑΦΗΜΑ 6).
ΓΡΑΦΗΜΑ 6
Μια κρίσιμη ερμηνευτική παράμετρος εδώ είναι η ποιότητα ζωής, όπως προαναφέρθηκε. Παρότι λίγοι την αποδίδουν στην Αθήνα, ωστόσο φαίνεται να βαραίνει καθώς μια μικρή αλλαγή στην αίσθηση αυτή θα βελτίωνε σαφώς το τελικό ισοζύγιο ανάμεσα στις θετικές και τις αρνητικές πτυχές της ζωής στην πόλη όπως την αντιλαμβανόμαστε, κάτοικοι και μη. Καθώς όμως πρόκειται για μια έννοια που συμπεριλαμβάνει πολλαπλές διαστάσεις, τόσο αντικειμενικές (στέγαση, κόστος ζωής, περιβάλλον, κυκλοφοριακό) όσο και υποκειμενικές (ψυχική επιβάρυνση), το μεγάλο στοίχημα για το μέλλον είναι να διακρίνουμε ποιες από αυτές έχουν μεγαλύτερη σημασία και να σχεδιάσουμε πολιτικές που θα απαντούν στα ζητούμενα μιας πιο ποιοτικής ζωής στην αντιφατική μας μητρόπολη.
Γιάννης Μπαλαμπανίδης
Δείτε το κείμενο που δημοσιεύτηκε στο Βήμα της Κυριακής στις 11 Οκτωβρίου 2026 και εδώ.
